Aspekti gjenetik i phenylketonurisë (PKU-së)

Gjenet janë strukturë e rëndësishme e cdo  qelize të trupit si përgjegjës për çdo tipar që ne kemi, të tilla si ngjyra e syve, shtatlartësia etj. [1]

Gjenet gjithashtu mbajnë instruksione për të prodhuar enzima të ndryshme që trupi ynë ka nevojë për të zbërthyer aminoacidet, si njësi themelore të molekulave proteinike.  Në mjaft sëmundje gjenetike, disa gjene kanë mutacione, ose udhëzime të gabuara, të cilat bëjnë që enzimat në organizmin e njeriut.[2]

Phenylketonuria (PKU) është një crregullim gjenetik, ku mutacionet ndodhen në gjenin PAH, përgjegjës i niveleve të ulura të enzimës phenylalanine hydroxylase.

PKU shkaktohet nga mutacionet në gjenin PAH

Çdo individ merr dy kopje të një gjeni, një nga secili prind. Për një person që të ketë PKU, duhet që si nëna ashtu dhe babai të jenë bartës të gjenin mutant të phenylalanine hydroxylase (PAH).
Secili prind është një “bartës” sepse ai ose ajo mbartin një kopje të gjenit mutant, pra gjenin që shkakton  sëmundjen dhe një kopje të gjenit që nuk është i kthyer ne mutant. Personat që janë bartës të gjenit PKU nuk kanë asnjë simptomë të njohur. [1]

Për të pasur PKU, një person duhet të marrë dy gjene mutante, një nga secili prind.

Përafërsisht 1 në 50 deri në 60 prej nesh ka një gjen të mutant PAH, por megjithatë vetëm 1 në 10,000 deri në 15,000 njerëz në Shtetet e Bashkuara trashëgon dy gjenet mutante PAH – një nga çdo prind – gjë që shkakton PKU.1,2

Cilat janë nivelet e ndryshme të ashpërsisë së PKU-së?

Njerëzit me PKU mund të kenë nivele të ndryshme të mungesës së PAH, që rezultojnë në kuadër klinik të ndryshëm  të shfaqjes së shenjave dhe simptomave  në Phenylketonuri. Hasen disa tipe të PKU në varësi të aspektit klinik si PKU klasike, PKU të moderuar ose variant, PKU e lehtë, si dhe hiperfenilalaninemia.[1]

Bazuar në nivelet e Phe në gjakun e pacientëve me  Phenylketonuri, ekzistojnë 4 nivele të ashpërsisë së PKU[3]:

  • Hyperfenilalaninemia, me nivel të Phe që janë pak më të larta se niveli normal: 120-600 μmol/L (2-10 mg/dL)
  • I lehtë, me nivel më të ulët të Phe në gjak: 600-900 μmol/L (10-15 mg/dL)
  • I Moderuar ose variant, me nivelet të Phe në gjak diku në mes: 900-1200 μmol/L (15-20 mg/dL)
  • PKU e rëndë ose “klasike”, me nivele tepër të larta të Phe në gjak: >1200 μmol/L (20 mg/dL)

Për shkak se efektet e PKU bazohen në këto nivele të ndryshme të mungesës së PAH, udhëzimet e fundit kanë filluar ti referohen PKU si mungesë të PAH, e cila përfaqëson më mirë spektrin e ashpërsisë së sëmundjes. [3]

Në PKU, nivelet e Phe në gjak mund të jenë deri në 60 herë më të larta se nivelet normale të Phe në gjak, të cilat mesatarisht janë në rreth 1 mg/dL.4

Kontrolli i niveleve të Phe në gjak është një pjesë e rëndësishme e menaxhimit të PKU. Përftimi dhe mbajtja e kontrollit mbi nivelet e Phe-së të gjakut nga foshnjëria deri në moshën e rritur do të ndihmojë në mbrojtje të shëndetit të trurit tuaj tani dhe për pjesën tjetër të jetës suaj. [3]
Udhëzimet aktuale të trajtimit rekomandojnë ruajtjen e niveleve të Phe ndërmjet 120-360 μmol/L (2-6 mg / dL) për jetë. [4]

Ndërkohe mjaft shtete përcaktimi i Phe është bërë pjesë e screening të të porsalindurve.[4]

References: 
1. ACOG Committee Opinion No. 449. Maternal phenylketonuria. Obstet Gynecol. 2009;114(6):1432-1433.
2. Guldberg P, Rey F, Zschocke J, et al. A European multicenter study of phenylalanine hydroxylase deficiency: classification of 105 mutations and a general system for genotype-based prediction of metabolic phenotype. Am J Hum Genet. 1998;63(1):71-79. 
3. Blau N, van Spronsen FJ, Levy HL. Phenylketonuria. Lancet. 2010;376(9750):1417-1427. 
4. Vockley J, Andersson HC, Antshel KM, et al; for the American College of Medical Genetics and Genomics Therapeutic Committee. Phenylalanine hydroxylase deficiency: diagnosis and management guideline. Genet Med. 2014;16(2):188-200.